აქტივობა 5. რუკიდან და ტექსტიდან მოპოვებული ინფორმაციის ურთიერთდაკავშირება

რუკიდან და ტექსტიდან მოპოვებული ინფორმაციის ურთიერთდაკავშირება. ნიმუში: ორი მოსწავლე გამოგვყავს  რუკასთან  „საქართველო მეოთხე-მეექვსე  საუკუნეებში”.  ამ რუკაზე წამყვანი თემა ვახტანგ გორგასლის მოღვაწეობაა. ვაძლევთ დავალებას, იპოვონ მასზე ვახტანგ გორგასლის დროინდელი საერისთავოთა ცენტრები. ეს ობიექტები რუკაზე წითელი ფერის პუნსონით და „მასზე დაშენებული” ციხე-კოშკით გამოისახება.

 საერისთავოს ცენტრი

ამას  მოსწავლეები პირობითი ნიშნების ბლოკში დაადგენენ და იწყებენ რუკაზე მათ ძებნას.  შეიძლება, მასწავლებლის  მითითებით, ერთმა  დასავლეთიდან დაიწყოს ძებნა, მეორემ  –  აღმოსავლეთიდან (ასე უფრო სახალისოა). მოძიებული ობიექტების სახელწოდებებს წერენ დაფაზე. ყველა სახელწოდების ჩამოწერის შემდეგ, დანომრავენ მათ. უნდა გამოვიდეს 10 საერისთავო. ამის შემდეგ მასწავლებელი უხსნის მოსწავლეებს, რომ თითოეული ამ  საერისთავოს სათავეში ვახტანგ გორგასალმა თავისი ერთგული ადამიანები ჩააყენა, რომელთა სახელებიც „ქართლის ცხოვრებამ” შემოგვინახა. მოდი, გავარკვიოთ, რომელ საერისთავოს რომელი ერისთავი მართავდა. პირობითი ნიშნების ქვედა დამატებით ნაწილში მოცემულია ასეთი ინფორმაცია: ვახტანგ გორგასლის დროინდელი საერისთავოები და მათი ერისთავები („ქართლის ცხოვრების” მიხედვით). მოსწავლეები ამოიკითხავენ ინფორმაციას და ერისთავთა სახელებს გადაიტანენ დაფაზე მათ მიერ შედგენილი სიის გასწვრივ. ცხადია, რუკაზე მოცემული და მოსწავლეების მიერ სხვადასხვა მიმართულებიდან ნაპოვნი საერისთავოების თანმიმდევრობა ერთმანეთს არ დაემთხვევა, მაგრამ საბოლოო ჯამში,  ინფორმაცია მაინც სწორი გამოვა. მოგვყავს ნიმუში:  

1.5.1

ამავე გაკვეთილზე საშინაო დავალებად მივცეთ ვახტანგ გორგასლის მიერ დაარსებული საეპისკოპოსოების ისტორიულ ატლასზე მოძებნა და ამოწერა.

საეპისკოპოსოს ცენტრი

მომდევნო გაკვეთილზე დავალება შევამოწმოთ შემდეგნაირად: ერთი მოსწავლე რვეულიდან გარკვევით  ამოიკითხავს საეპისკოპოსოთა  სიას,  დანარჩენები  ამოწმებენ  სიას თავის რვეულებში და აღნიშნავენ წერტილით ან პლუსით. არ არის გამორიცხული, სიის წაკითხვის შემდეგ ვინმეს გამოტოვებული ჰქონდეს რომელიმე საეპისკოპოსო, რომელსაც იქვე შეავსებს. 

 

შენიშვნა

მოცემული შედეგი გამჭოლია. იგი მთელი სასწავლო წლის განმავლობაში მუშაობს და განსაკუთრებით კარგად ავითარებს სემიოტიკურკომპეტენციას.

 

რესურსები

  • საქართველოს ფიზიკური რუკა; დაფა და ცარცი;  ისტორიული ატლასი; ფურცელი, ფერადი ფანქრები, მაკრატელი, წებო;
  • ევრაზიის ფიზიკური ან პოლიტიკური რუკა; პ. ნაცვლიშვილი- მოგზაურობა „არგოთი”, 1985 წ.
  • კედლის რუკა „საქართველო IV-VI სს.”; დაფა და ცარცი.
  • კედლის რუკები „საქართველო XVს. ბოლოს” და „საქართველო XVIII ს. II ნახევარში”;
  • კედლის რუკა „საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა”; 

 

კავშირი სხვა საგნებთან 

ბუნებისმეტყველება

 

რეკომენდაციები მასწავლებლებს

რუკის კითხვისა და გამოყენების  შესწავლას დიდი მნიშვნელობა აქვს მოსწავლეთათვის. იგი ხელს უწყობს სივრცითი და გრაფიკული აზროვნების განვითარებას. „ჩვენი საქართველოს” შესწავლის პროცესში მოსწავლეებს მოუწევთ განსხვავებული შინაარსისა თუ მასშტაბის რუკების სხვადასხვა მიზნითგამოყენება. „ჩვენი საქართველოს” სწავლებისას მასწავლებელს ხშირად დასჭირდება თემატური რუკებისგამოყენება – რაც უფრო უხვადაა დასურათებულიმოსწავლის წიგნითემატური რუკებით, მით უფრო მაღალია მოსწავლის ჩართულობა სასწავლო პროცესში და შესაბამისად, მეტი მოლოდინია მაღალი შედეგებისა რამოდენიმე მიმართულებით (იგულისხმება უნარ-ჩვევები).

მაგალითად, ოდესღაც მომხდარი ისტორიული ფაქტების ბოლომდე გასააზრებლად, მოსწავლემ აუცილებლად უნდა დაინახოს იგი იმ კონკრეტულ გეოგრაფიულ გარემოში, რომელშიც ეს ფაქტი მოხდა.

თემატური რუკა სისტემატურად უნდა იკითხებოდეს საგაკვეთილო პროცესში მასწავლებლის დახმარებით. მასწავლებელმა უნდა მოიფიქროს და შეადგინოს ისეთი აქტივობები, რომლებიც ამ ასაკის მოსწავლისათვის გასაგები და დასაძლევი იქნება. დროთა განმავლობაში, როდესაც მოსწავლე დაძლევს მარტივ დავალებებს და გაუვარჯიშდება ხედვა/ორიენტაცია რუკაზე, შესაძლებელი გახდება უფრო რთული დავალებების მიცემა.

მასწავლებელმა უნდა გაითვალისწინოს ის გარემოება, რომ მეხუთე კლასში მოსწავლეები ეს-ესაა იწყებენ რუკის შესწავლას. მათი ხედვა ეფუძნება წინა კლასებში ბუნების გაკვეთილებიდან მიღებულცოდნას. თუ სახელმძღვანელოში არაა შესაბამისი თემატური რუკა, მასწავლებელს შეუძლია სხვადასხვა ხერხი გამოიყენოს.

 

როგორ ვიმუშაოთ კონტურულ რუკებზე

1. დავალებების შესასრულებლად უნდა გამოიყენოთ სასწავლო ატლასი (ან გეოგრაფიული, ან ისტორიული – თემის მიხედვით). ასევე შეიძლება კედლის რუკებისგამოყენება (აქაც  თემის შესაბამისად);

2. სასურველია, რუკაზე მუშაობისას, ყოველთვის დაიცვათ მოცემული დავალებების თანამიმდევრობა;

3. წარწერები დასახლებულ პუნქტებსა და სხვა ობიექტებზე დაიტანეთ „უბრალო” ფანქრით, რათა შეცდომის შემთხვევაში შესაძლებელი იყოს მათი წაშლა და გასწორება;

4. სამუშაოს ბოლოს რუკები გააფერადეთ ყველანაირი ტექსტური ინფორმაციის (წარწერების) დატანის შემდეგ;

5. იმუშავეთ ფერადი ფანქრებით, არ გამოიყენოთ პასტელები და ფლომასტერები;

6. გააფერადეთ ფერადი ფანქრებით მკრთალად, რათა არ დაიკარგოს დატანილი წარწერები;

7. კონტურულ რუკაზე მუშაობისას შეგხვდებათ შემდეგი ძირითადი პირობითი ნიშნები:

ზოგადგეოგრაფიულ რუკაზე: 

 

 პირობითი ნიშნები

 

8იმისათვის, რომ შევამოწმოთ, თუ რამდენად სწორად წარმოუდგენია მოსწავლეს საქართველოს მდებარეობა მსოფლიო რუკაზე, კარგი იქნება, თუ არგონავტების მოგზაურობიდან დავიწყებთ და დღევანდელობამდე მოვალთ. ამისათვის დაგვჭირდება კედლის რუკა, სადაც ჩანს ხმელთაშუა ზღვა, შავი ზღვა და საქართველო. (ევროპის ფიზიკური ან პოლიტიკური რუკა, უმჯობესია ევრაზიის რუკა).

9. გეოგრაფიული რუკებისაგან განსხვავებით, ისტორიულ რუკებს სპეციფიური პირობითი ნიშნები აქვს. სასურველია, მასწავლებელმა ამ საკითხს თავიდანვე დაუთმოს სპეციალურად გამოყოფილი დრო და ბავშვებთან ერთად განიხილოს იგი. (იხ.ინსტრუქცია – „როგორ ვიმუშაოთ კონტურულ რუკაზე”).

10. პერიოდულად, თემების განხილვასთან ერთად, კარგი იქნება, თუ შევამოწმებთ, რამდენად სწორად კითხულობს მოსწავლე ისტორიულ რუკას, კერძოდ: შეუძლია თუ არა საზღვრების მიხედვით იმსჯელოს ტერიტორიულ ცვლილებებზე. ამისათვის დაგვჭირდება ორი სხვადასხვა ეპოქის ამსახველი კედლის რუკის შედარება წინასწარ მომზადებული აქტივობის მიხედვით.

11. ერთი შეხედვით, ამ ასაკის მოსწავლეთათავის კოორდინატებზე მუშაობა ძნელი უნდა იყოს, მაგრამ მასწავლებელს შეუძლია ადვილი და სახალისო ხერხების მოშველიებით, მიაჩვიოს ისინი კოორდინატებისგამოყენებას. გთავაზობთ ყველაზე მარტივ ხერხს: ამისათვის დაგვჭირდება კედლის რუკა „საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა”, სადაც ყოველი რაიონი განსხვავებული ფერითაა დატანილი და მათი აღქმა  ადვილია.